Βολιδοσκόπηση για μεταβατική παρέκκλιση και ορθολογικός σχεδιασμός

Γράφει ο Χριστάκης Χατζηλαού*

Η Κύπρος δεν μπορεί να περιμένει την επιβεβαίωση μιας νέας καθυστέρησης στο φυσικό αέριο για να εξετάσει αν και πώς θα διατηρήσει διαθέσιμες τις αναγκαίες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής. Όταν το περιθώριο προετοιμασίας περιορίζεται, η αναμονή δεν είναι ουδέτερη επιλογή. Αυξάνει τον κίνδυνο βεβιασμένων αποφάσεων, πρόσθετων δαπανών και ανεπαρκούς κάλυψης της ζήτησης.

Η στρατηγική επιδίωξη παραμένει σταθερά η ταχύτερη δυνατή εισαγωγή και χρήση φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή. Ο σχεδιασμός της επάρκειας, όμως, δεν επιτρέπεται να στηρίζεται αποκλειστικά στην αισιόδοξη εκδοχή του χρονοδιαγράμματος. Πρέπει να καλύπτει υπεύθυνα και το ενδεχόμενο ουσιαστικής καθυστέρησης.

Τα μεγάλα έργα υποδομής συνοδεύονται ιστορικά από αποκλίσεις και καθυστερήσεις. Κατά την τεχνική εκτίμηση, ο ορθός σχεδιασμός οφείλει να εξετάσει ρητά ένα σενάριο τουλάχιστον διετούς μεταβατικής καθυστέρησης. Πρόκειται για μια απαραίτητη παραδοχή ασφαλούς σχεδιασμού και διαχείρισης κινδύνου, και όχι για βεβαιωμένη πρόβλεψη ολοκλήρωσης του έργου.

Το τερματικό δεν αρκεί: Η ανάγκη για τη συνολική αλυσίδα

Η ολοκλήρωση των υποδομών φυσικού αερίου δεν ταυτίζεται αυτομάτως με διαθεσιμότητα για χρήση στην ηλεκτροπαραγωγή. Απαιτείται να είναι απόλυτα έτοιμη ολόκληρη η αλυσίδα: υποδοχή και τροφοδοσία καυσίμου, αναγκαίοι τεχνικοί έλεγχοι, ετοιμότητα των μονάδων και επιτυχής δοκιμαστική λειτουργία.

Μια εκκρεμότητα σε κρίσιμο στάδιο μπορεί να μεταθέσει την επιχειρησιακή ετοιμότητα του συνόλου. Η μετάθεση αυτή παρατείνει την ανάγκη αξιοποίησης της υφιστάμενης συμβατικής παραγωγής και δημιουργεί ζήτημα εάν, στο μεταξύ, περιορίζεται η δυνατότητα νόμιμης λειτουργίας της. Το ουσιαστικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πότε θα ολοκληρωθεί το τερματικό, αλλά πότε το ηλεκτρικό σύστημα θα μπορεί να υπολογίζει με ασφάλεια σε σταθερή παραγωγή με φυσικό αέριο.

Όχι σε βεβιασμένες επενδύσεις: Συντήρηση των υφιστάμενων μονάδων

Για να αντιμετωπιστεί μια μεταβατική περίοδος 1–2 ετών, δεν είναι ορθολογικό να προωθηθούν δαπανηρές λύσεις βραχείας διάρκειας και αμφιβόλου κατάληξης, όπως η βιαστική ενοικίαση νέων προσωρινών μονάδων -βάσει του Άρθρου 34 του Περί Ρύθμισης Ηλεκτρισμού Νόμου- ή η εκτέλεση εκτεταμένων αναβαθμίσεων που εξυπηρετούν μόνο μια περιορισμένη χρήση. Μια τέτοια επιλογή θα σήμαινε διπλή και άσκοπη δαπάνη, η οποία νομοτελειακά θα μετακυλιόταν εκ νέου στις πλάτες των καταναλωτών.

Στον ηλεκτροπαραγωγό σταθμό Βασιλικού παραδείγματος χάριν υπάρχουν τρεις ατμοστρόβιλοι. Δεν πρέπει να θεωρείται προειλημμένη απόφαση ότι οι μονάδες αυτές χρειάζεται να υποστούν δαπανηρή αναβάθμιση αποκλειστικά για τη μεταβατική περίοδο.

Η ορθολογική και βέλτιστη λύση συνίσταται σε δύο πυλώνες:

1. Στοχευμένος προγραμματισμός συντήρησης: Εκπόνηση και εφαρμογή ενός αυστηρού προγράμματος προληπτικής συντήρησης και τεχνικής ετοιμότητας των υφιστάμενων μονάδων, ώστε να διασφαλιστεί η επιχειρησιακή τους αξιοπιστία για τη μεταβατική περίοδο με το ελάχιστο δυνατό κόστος.

2. Θεσμική/Νομική θωράκιση: Αποσαφήνιση και διεκδίκηση νόμιμης, χρονικά περιορισμένης συνέχισης της λειτουργίας τους μέσω μεταβατικής παρέκκλισης από την ΕΕ, με συγκεκριμένους λειτουργικούς όρους και περιβαλλοντική παρακολούθηση.

Εάν εγκριθεί παρέκκλιση που καλύπτει επαρκώς τη μεταβατική ανάγκη, μια εκτεταμένη αναβάθμιση ή η προσφυγή σε προσωρινές γεννήτριες αποκλειστικά για την ίδια περίοδο αποτελεί περιττή σπατάλη δημόσιου και ιδιωτικού χρήματος.

Βολιδοσκόπηση τώρα στις Βρυξέλλες

Η κυβέρνηση, μέσω των αρμόδιων αρχών, πρέπει να ζητήσει άμεσα επίσημη τεχνική και νομική διαβούλευση με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η βολιδοσκόπηση πρέπει να θέσει αμέσως και με σαφήνεια τα εξής ερωτήματα:

1. Νομική δυνατότητα: Υπάρχει εφαρμοστέα νομική δυνατότητα μεταβατικής παρέκκλισης για τις συγκεκριμένες μονάδες και απαιτήσεις;

2. Διαδικασία: Ποια διαδικασία απαιτείται και ποιο όργανο είναι αρμόδιο να αποφασίσει;

3. Όροι & Διάρκεια: Ποια διάρκεια (π.χ. 1–2 έτη) και ποιοι λειτουργικοί ή περιβαλλοντικοί περιορισμοί μπορούν να εξεταστούν;

4. Τεκμηρίωση: Ποια τεκμήρια χρειάζονται για την ασφάλεια εφοδιασμού και την αδυναμία έγκαιρης κάλυψης του κενού με άλλον τρόπο;

5. Χρονοδιάγραμμα απάντησης: Σε ποιο χρονικό πλαίσιο μπορεί να δοθεί επίσημη, γραπτή απάντηση;

Δεν αρκεί η αποστολή μιας επιστολής και η παθητική αναμονή. Απαιτείται ορισμός υπευθύνου συντονισμού, άμεση ανταλλαγή τεχνικών στοιχείων και συστηματική θεσμική παρακολούθηση.

Παράλληλη τεχνική τεκμηρίωση

Η βολιδοσκόπηση δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως λόγος αναβολής της προετοιμασίας στο εσωτερικό. Παράλληλα:

-Ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου (ΔΣΜΚ) οφείλει να αποτυπώσει με ακρίβεια τις συνέπειες ενδεχόμενης μη διαθεσιμότητας των μονάδων στην επάρκεια ισχύος του δικτύου.

-Η Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου (ΑΗΚ) πρέπει να διαθέσει τα αναγκαία τεχνικά στοιχεία, τις ανάγκες συντήρησης και τα χαρακτηριστικά εκπομπών ανά μονάδα.

-Οι Περιβαλλοντικές Αρχές οφείλουν να προσδιορίσουν με ακρίβεια τις απαιτήσεις από τις οποίες θα ζητηθεί η συγκεκριμένη παρέκκλιση.

Ο φάκελος πρέπει να συνδέει καθαρά την καθυστέρηση του φυσικού αερίου με την ανάγκη διατήρησης της υφιστάμενης παραγωγής, να τεκμηριώνει την απολύτως αναγκαία διάρκεια και να περιλαμβάνει σαφές σχέδιο εξόδου.

Συμπεράσματα: Απόφαση όσο υπάρχει ακόμη χρόνος

Η μεταβατική παρέκκλιση δεν αποτελεί αυτόματο δικαίωμα ούτε απαλλάσσει από τις οικονομικές υποχρεώσεις για το διοξείδιο του άνθρακα (CO₂). Μπορεί, όμως, εφόσον εγκριθεί, να αποτελέσει την αναγκαία και οικονομικά ορθολογική γέφυρα που θα προστατεύσει το σύστημα ηλεκτροδότησης και τον καταναλωτή από περιττές μεταβατικές επενδύσεις.

Η σωστή αλληλουχία ενεργειών είναι σαφής:

1. Άμεση επίσημη βολιδοσκόπηση των Ευρωπαϊκών Αρχών.

2. Παράλληλη τεχνική τεκμηρίωση και προγραμματισμός προληπτικής συντήρησης των υφιστάμενων μονάδων.

3. Υποβολή επείγοντος αιτήματος παρέκκλισης εφόσον επιβεβαιωθεί η νομική δυνατότητα.

4. Προσδιορισμός της τελευταίας ασφαλούς ημερομηνίας ενεργοποίησης εναλλακτικού σχεδίου, σε περίπτωση αρνητικής απάντησης.

Η Κυβέρνηση οφείλει να αναλάβει τώρα τον συντονισμό. Ο Κύπριος καταναλωτής χρειάζεται ασφαλή ηλεκτροδότηση με το χαμηλότερο δυνατό κόστος — και όχι να πληρώσει ακόμη μία καθυστέρηση μέσα από βεβιασμένες και πολυδάπανες λύσεις ανάγκης.

*Μηχανολόγος Μηχανικός και Σύμβουλος σε Θέματα Ηλεκτρικής Ενέργειας